Voor degenen onder jullie boven een zekere leeftijd: weten jullie nog wat wij in 1988 deden? Het kan zijn dat ik toen nogal onhandig bezig was mezelf uit mijn pastelkleurige jack te wurmen op mijn instapschoenen zonder sokken – net als Sonny Crockett. Het was het jaar dat agent John McClane van de politie in New York de Nakatomi Plaza wolkenkrabber redde van terroristen, een konijn met de naam Roger zijn onschuld bewees, en het was het jaar waarin iets werd gestart dat tientallen jaren later nog steeds gevolgen zou hebben. Op 17 juli 1988 begon Discovery Channel met de uitzending van Shark Week. En nu, 33 jaar later, zijn veel aspecten in het leven onherkenbaar veranderd maar is Shark Week er nog steeds en niet te stoppen, evenmin als een T-1000 (ok, dit refereert naar 1991 en niet naar 1988, die periode aan geschiedenis is voor mij gewoon één geheel).
Terwijl de individuele afleveringen van Shark Week variëren van versies met ontmoetingen met bekende personen, zoals die van dit jaar van William Shatner die aan het duiken is met haaien (ik verwacht tenminste één opmerking met “zo vrij zijn”), de uit het water springende haaien uit de serie Air Jaws en de meer bizarre vooronderstellingen zoals “kan een Sharknado echt gebeuren?” (Ik zou graag willen dat mijn weer-app daar wel een voorspelling van zou doen), kijkers van Shark Week kunnen worden vergeven als ze de indruk zouden hebben dat er maar een paar verschillende soorten haaien zijn, en dat de meeste mensen die werken met elasmobranch (dit woord moet je vast opzoeken, het betekent kraakbeenvis) zich alleen zorgen maken over de grote witte haai, de tijgerhaai en de hamerhaai. Hoewel de grote en geschulpte hamerhaaien als ernstig bedreigd worden bestempeld, zitten de grote witte haaien en de tijgerhaaien aan een iets veiliger kant van het spectrum als het gaat om risico op uitsterven.
Er zijn ongeveer 500+ verschillende soorten haaien, van toproofdieren en aaseters tot planktoneters. Er zijn haaien die eieren leggen en haaien die levend baren. Ze worden aangetroffen in warme tropische wateren tot in de ijzige poolzeeën. Ze verblijven zowel in ondiepe kustwateren als in de diepste diepten van de oceaan, honderden kilometers uit de kust. Niet elke haaiensoort staat op het randje van uitsterven. Sommige soorten, zoals de prachtige epaulethaai of de moeilijk te vinden reuzenbekhaai (te zien in de alom bewonderde aflevering van Shark Week “Alien Sharks”) staan op de IUCN Rode Lijst van bedreigde diersoorten opgenomen als ‘niet bedreigd’. Maar helaas is de algemene prognose voor veel soorten haaien knap beroerd. Dit jaar hebben wetenschappelijke onderzoeken aangetoond dat populaties oceanische haaien met 70% achteruit zijn gegaan in vergelijking tot de jaren 1970, en dat meer dan 300 verschillende soorten haaien (en hun nauwe verwanten de rog, vleet en draakvis) een verhoogd niveau hebben als het gaat om dreiging tot uitsterven. Enkele belangrijke dreigingen waar ze mee te maken hebben zijn verlies aan leefomgeving en klimaatverandering, maar de grootste uitdaging zit hem in overbevissing.
Een van die soorten die snel achteruit gaat vanwege overbevissing is de makreelhaai in de Noord-Atlantische oceaan. Hun populaties maken een vrije val door de commerciële visvloten vanuit de EU en de VS, zo erg dat de meest recente wetenschappelijke analyses uitwijzen dat als er vandaag een verbod komt op het vangen van makreelhaaien, het toch nog tientallen jaren duurt totdat de populaties hersteld zijn. Visserij in de Atlantische Oceaan wordt door veel landen commercieel uitgebuit, waaronder de VS, de EU-lidstaten, China, Zuid-Afrika en Brazilië. De visserij is gereguleerd door de International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas (ICCAT), waarin elk land een stem heeft hoe er met alle commercieel gevangen vissoorten, waaronder de makreelhaai, moet worden omgegaan. Helaas hoeft slechts één land alleen maar tegen te stemmen om een impasse te creëren die lang kan aanhouden, en de VS en de EU hebben zo maatregelen tegengehouden die door landen als Canada en Senegal waren ingediend om de makreelhaaien te beschermen.
Sommige landen, zoals Brazilië en Zuid-Afrika, hebben een verbod op visserij op de makreelhaai niet openlijk gesteund of daar tegen gestemd, en hier is nu een reden voor voorzichtig optimisme. Sinds januari van dit jaar hebben 28 PADI-duikcentra in Zuid-Afrika en Brazilië aan duikers cursussen gegeven over bescherming van de haai om mensen meer te informeren over de dreigingen waar haaien mee te maken hebben. Ze hebben hun duikers gevraagd contact te leggen met de ministeries in hun land en ze te vragen op te staan voor bescherming van de makreelhaaien. Sinds januari hebben wij 400 foto’s ontvangen van duikers die de haaien steunen, en in Zuid-Afrika heeft het grote aantal duikers dat daar gevolg aan heeft gegeven, geleid tot een reactie van de minister die heeft verklaard dat de regering zal onderzoeken hoe de maatregelen voor de makreelhaai in de Atlantische Oceaan kunnen worden gesteund. Wij zullen ervoor zorgen dat de minister weet dat het voor ons nodig is dat de maatregel wordt gesteund en dat er een publieke verklaring moet komen.
Het is nog niet te laat om uit te zoeken hoe jouw land zich opstelt in de kwestie van de makreelhaai. The Shark League, een coalitie van ngo’s waarvan wij met trots kunnen melden dat we er deel van uitmaken, heeft een handige plattegrond waarop kampioenen, obstakels en onuitgesproken landen staan vermeld. Of jouw land nu een kampioen, obstakel of onuitgesproken is, leg contact en geef informatie. Als je in een EU-lidstaat woont, dan is het bijzonder belangrijk dat je in contact komt met het ministerie van dat land, aangezien het standpunt van de EU voornamelijk gaat over steun aan de Spaanse en Portugese visserijvloot, zodat het standpunt van de EU niet de mening van elk land weergeeft. De Shark League heeft een zeer handige en makkelijk te gebruiken plattegrond van de EU ontwikkeld waarmee je met een simpele muisklik contact kunt leggen met jouw ministerie en parlementsleden.
“Ian, bedankt voor deze goede tips maar wat kan ik nog meer doen?” Ik hoor dat je hypothetisch collectief jezelf afvraagt voor het enkele doel van een narratieve coherentie voor dit blog. Nou, er zijn een paar simpele dingen die je kunt doen en waar wij direct mee gebaat zouden zijn. Ten eerste hebben we altijd over de hele wereld een luidere stem nodig, dus onderteken de petitie voor de makreelhaaien. Dat lijkt makkelijk, en soms vragen mensen of zo’n petitie wel zin heeft. Ik kan zeggen dat dat zeker zo is. Hoe meer mensen we achter ons hebben staan, hoe luider de stem wordt die we als burgers hebben in onze vertegenwoordiging bij beleidsonderhandelingen. Jullie ondersteuning is cruciaal. En wat als jullie ons al op deze weg hebben gesteund? In dat geval heb ik goed nieuws. De PADI AWARE Foundation™ breidt ons werk voor de haaien uit, en we hebben grote plannen om een wereldwijd burgerwetenschapsproject te starten op het moment dat Shark Week 34 daar is. Hoewel we ons realiseren dat de huidige situatie in de wereld voor veel mensen moeilijk is, zouden we zonder jullie hulp niet kunnen functioneren. Als je in staat bent om een bedrag te doneren, het maakt niet uit hoeveel, dan kunnen we ons werk voor bescherming van deze prachtige en belangrijke diersoorten blijven voortzetten. Met voldoende druk en met jullie ondersteuning kunnen we er hopelijk voor zorgen dat er tijdens het volgende 33ste jaar van Shark Week nog steeds makreelhaaien in de Atlantische Oceaan bestaan.
