Mam pytanie dla tych z was, którzy osiągnęli już pewien wiek – co robiliście w 1988 roku? Ja zachwycałem się wtedy pastelową marynarką i butami Sonny’ego Chocketta z Miami Vice. To był rok, w którym oficer John McClane uratował wieżowiec Nakatomi Plaza przed terrorystami łapiąc ich w szklaną pułapkę, a królik o imieniu Roger udowodnił swoją niewinność. W tym roku powstał również hit, który inspirował twórców przez kolejne dziesięciolecia. Najważniejsze jest jednak to, że 17 lipca 1988 roku w Discovery Channel po raz pierwszy wyemitowano Tydzień Rekinów. Teraz, 33 lata później wiele aspektów naszego życia zmieniło się nie do poznania, ale Tydzień Rekinów wciąż trwa, tak samo jak T-1000 (no dobra, trochę mi się pomieszało – Terminator 2 to film z 1991 roku, nie z 1988).
Programy pokazywane podczas Tygodnia Rekinów należą do wielu różnych kategorii – począwszy od opowieści celebrytów (np. William Shatner nurkujący z rekinami), poprzez skaczące żarłacze białe w serii filmów dokumentalnych Air Jaws, aż do kuriozalnych dyskusji, np. „Czy atak rekinów z filmu Sharknado mógłby się naprawdę wydarzyć?” (ciekawe, czy moja aplikacja pogodowa potrafi to przewidzieć). Widzowie Tygodnia Rekinów mogli mieć wrażenie, że na świecie istnieje zaledwie kilka gatunków tych ryb i że większość ludzi zajmujących się podgromadą spodoustych (sprawdź, co to jest w internecie) martwi się tylko o żarłacze białe, rekiny tygrysie i rekiny młoty. Chociaż rekiny młoty Sphyrna mokarran i Sphyrna lewini rzeczywiście są krytycznie zagrożone, żarłacze białe i rekiny tygrysie na razie mają się całkiem dobrze.
Na świecie istnieje ponad 500 gatunków rekinów – są to drapieżnicy, padlinożercy i zjadacze planktonu. Niektóre składają jaja, a inne rodzą młode. Występują w ciepłych, tropikalnych wodach i w lodowatym Oceanie Arktycznym. Pływają w płytkich wodach przybrzeżnych, ale można je też znaleźć w głębinach oceanów, tysiące kilometrów od najbliższego lądu. Dodatkowo nie każdy gatunek rekina jest zagrożony wyginięciem. Niektóre z nich, takie jak niezwykły rekin epoletowy, który potrafi chodzić po lądzie lub nieuchwytny rekin wielkogębowy (podziwiany w świetnym programie „Alien Sharks” emitowanym podczas Tygodnia Rekinów) zostały zakwalifikowane w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych do kategorii „najmniejszej troski”. Niestety ogólne rokowania dla wielu gatunków rekinów są dość ponure. W tym roku badania naukowe wykazały, że od lat 1970-tych populacja rekinów w oceanach spadła o 70%. Obecnie ponad 300 różnych gatunków rekinów i ich bliskich kuzynów, do których należą płaszczki, raje i chimery jest zagrożonych wyginięciem. Dużym niebezpieczeństwem dla tych ryb jest utrata siedlisk i zmiany klimatyczne, ale największym zagrożeniem jest dla nich przeławianie.
Jednym z gatunków, którego liczebność gwałtownie spada z powodu przeławiania jest rekin mako w Północnym Atlantyku, który jest celem dla komercjalnych flot z Unii Europejskiej i USA. Jak pokazują najnowsze analizy naukowe, liczba tych rekinów zmniejszyła się do tego stopnia, że nawet gdyby dzisiaj wprowadzono całkowity zakaz łowienia mako, odbudowa ich populacji zabrałaby wiele dziesięcioleci. Ryby są łowione komercyjnie w Atlantyku przez wiele krajów, w tym USA, członków Unii Europejskiej, Chiny, Republikę Południowej Afryki i Brazylię. Łowiska są zarządzane przez Międzynarodową Komisję Ochrony Tuńczyka Atlantyckiego – International Comimssion for the Conservation of Atlantic Tuna (ICCAT), w której każdy kraj ma wpływ na decyzje dotyczące komercyjnie poławianych gatunków ryb, w tym rekinów mako. Niestety wystarczy, że jeden kraj sprzeciwi się metodom zarządzania, aby wstrzymać cały proces. USA i Unia Europejska zdecydowanie za długo blokują procedury ochrony rekinów mako wprowadzane przez takie kraje jak Kanada czy Senegal.
Niektóre kraje, np. Brazylia i Republika Południowej Afryki nie wsparły ani nie sprzeciwiły się publicznie połowom rekinów mako i jest to powód do ostrożnego optymizmu. Od stycznia tego roku 28 rekreacyjnych centrów nurkowych PADI w Republice Południowej Afryki i w Brazylii prowadzi kursy „Ochrona rekinów” dla nurków, aby pokazać im skalę zagrożenia. Pracownicy tych centrów proszą nurków, aby dotarli do ministrów w swoich krajach i zmotywowali ich do rozpoczęcia działań mających na celu ochronę rekinów mako. Od stycznia otrzymaliśmy ponad 400 zdjęć nurków wspierających ochronę rekinów, a w Republice Południowej Afryki liczba nurków, którzy skontaktowali się z rządem była tak duża, że minister wydał oświadczenie, iż zajmie się kwestią ochrony rekinów mako w Atlantyku. My upewnimy się, że minister zdaje sobie sprawę ze znaczenia swojego wsparcia w tej sprawie i wyda publiczne oświadczenie.
Nie jest za późno, aby dowiedzieć się, jaka jest postawa Twojego kraju wobec problemu przeławiania rekinów mako. The Shark League, koalicja organizacji pozarządowych, do której z duma należymy, stworzyła użyteczną mapę pokazującą trzy kategorie krajów: takie, które chronią rekiny (mistrzowie) takie, które stwarzają przeszkody i takie, które milczą. Niezależnie od tego, czy Twój kraj należy do mistrzów, tworzy przeszkody czy milczy, skontaktuj się z ministrami i przekaż im informacje na temat sytuacji. Jeżeli mieszkasz w kraju, który jest członkiem Unii Europejskiej, nawiązanie kontaktu z ministrami z twojego kraju jest szczególnie ważne, ponieważ postawa Unii Europejskiej polega głównie na wspieraniu komercjalnych łowisk Hiszpanii i Portugalii, ale nie odzwierciedla ona stanowiska wszystkich krajów członkowskich. Shark League stworzyła bardzo wygodną i łatwą w użyciu mapę Unii Europejskiej, przez którą możesz się skontaktować z ministrami i członkami parlamentu w Twoim kraju jednym kliknięciem myszy.
„Ian, dziękuję za wspaniałe rady, ale co jeszcze mogę zrobić?” – już słyszę jak wszyscy zastanawiacie się, po co napisałem ten artykuł. Jest kilka prostych rzeczy, które możesz zrobić, aby nam pomóc. Po pierwsze chcemy, żeby nasz głos był jeszcze bardziej słyszalny, dlatego podpisz naszą petycję w sprawie ochrony rekinów mako. Może to się wydawać zbyt łatwe i czasami ludzie zastanawiają się, czy taka petycja ma jakąkolwiek wartość. Zapewniam Cię, że ma. Im więcej osób nas poprze, tym większy wpływ mamy na polityków jako reprezentanci społeczeństwa (i Ciebie). Twoje wsparcie jest kluczowe. Jeżeli już pomogłeś nam w tej kwestii, mam dla Ciebie dobre wieści. PADI AWARE Foundation™ dołącza do naszych wysiłków w celu ratowania rekinów i razem planujemy rozpoczęcie globalnego projektu nauki obywatelskiej przed Tygodniem Rekinów nr 34, który odbędzie się w przyszłym roku. Chociaż zdajemy sobie sprawę, że obecna sytuacja na świecie jest trudna dla wielu osób, nie jesteśmy w stanie działać bez Twojego wsparcia finansowego. Jeżeli możesz przekazać jakikolwiek datek, nawet najmniejszy, będziemy mogli kontynuować nasze starania, aby chronić te piękne i ważne gatunki. Dzięki naciskom z naszej strony i Twojemu wsparciu mamy nadzieję, że rekiny mako wciąż będą pływać w oceanie podczas 33 rocznicy Tygodnia Rekinów.
